POJAZD ELEKTRYCZNY MELEX

Wstęp
Melex to użytkowy pojazd elektryczny. Można go nazwać małym samochodem elektrycznym choć z uwagi na dość niską prędkość jazdy prawidłowo powinno się go nazwać pojazdem wolnobieżnym z napędem elektrycznym. Z uwagi na swoją prostą konstrukcję i budowę ramową jest wdzięcznym obiektem do wszelkich przeróbek pasjonatów napędów elektrycznych. Nowy Melex jest drogi, kosztuje ponad 20 tys. zł. jednak można kupić używane Melexy za znacznie mniejszą cenę. Pamiętać tylko należy, że aby ten samochód elektryczny mógł jeździć musi mieć sprawne akumulatory. Koszt nowych akumulatorów to około 3 tys. zł. Takim dość prymitywnym pojazdem można wbrew pozorom dość sprawnie poruszać się po mieście. Przy dużym natężeniu ruchu czas jazdy nie jest dużo większy niż zwykłego samochodu. Niewątpliwą zaletą Melexa jest to że po założeniu skrzyni ładunkowej można nim wygodnie przewozić duże i ciężkie przedmioty. Przez to że nie wydziela spalin dobrze nadaje się do przewożenia ładunków w pomieszczeniach zamkniętych.

Ogólnie o naszym pojeździe
Pojazd elektryczny Melex typ 212, metalowa karoseria. Rok produkcji 1976. Hamulec główny mechaniczny na tylne koła, hamulec pomocniczy na wał silnika. Z tyłu zawieszenie na resorach i amortyzatorach, z przodu tylko resor.
Napęd silnikiem szeregowym prądu stałego typu WGB-31 o danych znamionowych 2.1 HP czyli 2.1 KM czyli 1.6 kW, 36 V, 57 A, 2800 obr/min, 29 kg, sprawność 76%. 
Maksymalna prędkość obrotowa silnika WGB-31 nie powinna przekraczać 3400 obr/min. Prąd przeciążenia jest równy 8-krotnej wartości prądu znamionowego. Rezystancja uzwojenia wirnika silnika wynosi 0.015 Ohm, uzwojenia stojana 0.019 Ohm. Silnik WGB-31 jest jednostronnie ułożyskowany, drugie łożysko jest umieszczone w moście napędowym
Początkowo zasilany był z sześciu baterii trakcyjnych typu 3ME180 firmy SIAP o łącznym napięciu 36V. Potem zostały wymienione akumulatory na amerykańskie TROJAN typu T-105.
Sterowanie prędkością silnika Melexa odbywa się za pomocą trójstopniowego rezystora. Zasilanie oświetlenia napięciem 12V z odczepu akumulatorów.
Przekładnia w tylnim moście jest dobrana przez producenta tak, że prędkość pojazdu ograniczona nie powinna przekraczać 23 km/h, aby według przepisów melex był zakwalifikowany jako pojazd wolnobieżny. Dzięki temu nie wymaga rejestracji i badań technicznych.
Przy prędkości znamionowej silnika 2800 obr/min koła kręcą się z prędkością 2800/12=233 obr/min (przełożenie w moście napędowym jest 1:12,25) co przy obwodzie koła 138 cm daje prędkość pojazdu 233*1.38*60/1000=19.3 km/h. Większe prędkości przy zastosowaniu oryginalnego napędu można uzyskać jedynie jadąc z górki ale powyżej 40 km/h jazda tym maleńkim pojazdem staje się już niebezpieczna dla kierowcy i silnika (silnik ma wtedy prawie 6000 obr/min).
Melexa można prowadzić na każdy rodzaj prawa jazdy poza kategorią A. Niestety obecnie na ten pojazd konieczne jest posiadanie ubezpieczenia OC (w IV.2004 r. 40 zł na kwartał w PZU). Melex poruszający się z prędkością do 25 km/h traktowany jest według przepisów kodeksu drogowego jako pojazd wolnobieżny. Aby uczestniczyć w normalnym ruchu drogowym pojazd musi być oznakowany  tabliczką o szerokosci 25 cm i wysokosci 15 cm z czytelną nazwą i adresem właściciela pojazdu ew. kierowcy oraz musi być zamontowany trójkąt odblaskowy z tyłu pojazdu. Trójkąt powinen być umieszczony symetrycznie z tyłu pojazdu na wysokości minimum 50 cm od powierzchni jezdni. Pojazd musi posiadać dwa lusterka wsteczne i jeśli ma szybę z przodu musi mieć wycieraczki. W czasie jazdy po ulicy w sezonie zimowym muszą być, tak jak w samochodzie, załączone światła mijania lub specjalne światła do jazdy dziennej. Oczywiście hamulce, światła i układ kierowniczy muszą być sprawne!

Zwiększenie prędkości jazdy
Aby szybciej jeździć Melexem napędzanym silnikiem szeregowym można zastosować układ odwzbudzania silnika polegający na zbocznikowaniu uzwojenia wzbudzenia za pomocą opornika. Ponieważ uzwojenie wzbudzenia ma bardzo małą rezystancję jako opornik bocznikujący uzwojenie wzbudzenia zastosowałem przewód miedziany 16mm^2 o długości około 1 metra. W szereg z przewodem dałem dodatkowy łącznik, który umieściłem między siedzeniami. W czasie jazdy załączałem łącznik przy osiągnięciu prędkości 19 km/h i udawało mi się rozpędzić pojazd do 25..27 km/h na płaskiej drodze. Pobór prądu wzrastał z 57A na prawie 80A. Takie bocznikowanie powoduje przeciązenie silnika. Moc pobierana z akumulatorow bez bocznikowania wzbudzenia to 57A x 30V = 1710W (30V to napiecie akumulatorów pod obciążeniem), natomiast moc pobierana z akumulatorów z bocznikowaniem wzbudzenia to około 80A x 30V = 2400W. Silnik tak przeciążony nie może zbyt długo pracować bo się przegrzeje. Trzeba pamiętać też o tym, że przy przeciążeniu silnika jego sprawność maleje czyli mniej energii z akumulatorów jest z pożytkiem wykorzystywane.
Można też zwiększyć prędkość silnika w Melexie przez podniesienie napięcia zasilania dokładając np. jeszcze jeden akumulator 6V. Nie powinno to zbytnio wpłynąć na obniżenie sprawności silnika. Niestety mogą pojawić się wtedy problemy z rozrusznikiem oporowym, który może się przepalić. Już w orginalnym układzie z napięciem 36V rozrusznik grzeje się mocno. Po przejechaniu paru metrów na małej prędkości i podniesieniu siedzeń bucha stamtąd ciepło.
Innym rozwiązaniem na przyspieszenie Melexa jest zastosowanie kół o większej średnicy. Do Melexów możńa kupić oryginalne ogumienie o większej średnicy ale są to dość drogie produkty. Taniej będzie zastosować zwykłe koła z samochodu np z 126p. Koła 14" mieszczą się bez problemu. Niestety w Melexie są inne rozstawy śrub na felgę niż w 126p. Różnią się o parę milimetrów ale można spróbować rozpiłować otwory. Przy małej prędkości jazdy może nie będzie można odczuć bicia niewyważonych kół. Zaletą zastosowania kół od 126p powinny być miejsze opory toczenia. Oryginalne opony Melexa są bardzo szerokie.

Akumulatory
Obecnie nasz Melex wyposażony jest w akumulatory amerykańskiej firmy TROJAN typu T-105. Są to baterie kwasowe o pojemności 5-cio godzinnej pojamności 185Ah a pojemności 20-to godzinnej 225Ah. Waga jednej baterii składającej się z trzech gniw wynosi 28 kg. Obecnie zamontowane w Melexie baterie były już ponad rok używane w samochodzie elektrycznym Toyota i ich aktualne pojemności zmierzone przy prądzie wyładowania 16.5 A wyglądają następująco:

• nr 1 - 189 Ah rok produkcji 2003,
• nr 2 - 182 Ah rok produkcji 2003,
• nr 3 - 182 Ah rok produkcji 2003,
• nr 4 - 178 Ah rok produkcji 2003,
• nr 5 - 160 Ah rok produkcji 2002,
• nr 6 - 158 Ah rok produkcji 2002.

Zasięg jazdy
Producent zasięg jazdy Melexa  przy nowych akumulatorach określa na około 60km. Oczywiście zależy to od ukształtowania terenu, obciążenia pojazdu , wiatru i temperatury otoczenia. Nasz Melex ma już dość stare akumulatory ale zasięg jest jeszcze nie najgorszy. Obecnie (2005r.)  zasięg wynosi około 40 km po terenie górzystym, takim jaki jest w Gdańsku. Praktycznie nie jeździmy nim jednak dalej niż 20..25km aby zostawić sobie pewien margines bezpieczeństwa.

Przyrządy
Melex, którego dostałem w swoje ręce nie miał żadnych wskaźników i lampek sygnalizacyjnych. Po remoncie Melexa wyposażyłem w następujące przyrządy:

1. Elektroniczny licznik rowerowy (aktualna, średnia i maksymalna prędkość, ilość przejechanych kilometrów, czas jazdy). Czujnik umieszczony jest przy przednim kole. Oryginalne koła mają średnicę 44 cm co daje obwód koła 138 [cm].
2. Amperomierz prądu stałego 0..150 [A].
3. Woltomierz napięcia stałego o skali rozciągniętej 30..40 [V].
4. Wskaźniki sygnalizacyjne LED zielone: napięcie 12 [V], napięcie 36 [V]
5. Wskaźniki sygnalizacyjne LED czerwone: światła postojowe, światła mijania, światła drogowe, kierunkowskazy.
   

Zdjęcia (w kolejności od najstarszych do najnowszych)
Stan początkowy naszego Melexa nie był zbyt dobry, przez parę lat stał na wolnym powietrzu bez zabezpieczenia i mocno pordzewiał (IV.2004):